Als je emoties met je op de loop gaan

emotiesDit is een verhaal over Joost*, hij is 24 en heeft naast een verstandelijke beperking ook autisme. Hij woont met zeven anderen in een woning in een gewone wijk en gaat overdag naar een dagactiviteitencentrum. Op het dagcentrum is Joost het grootste deel van de tijd ontspannen en hij vindt het leuk om te werken aan vogelhuisjes en egelkasten. In december is hij altijd wel wat gespannen en dan komt het weleens voor dat hij op zijn hand bijt of wegloopt, hij is dan goed af te leiden door begeleiding en daar is het geen probleem. Op de woning begint dit gedrag een probleem te worden, hij bijt geregeld op zijn hand en loopt vaak scheldend weg. Hij wordt dan teruggeroepen of teruggehaald door begeleiding en op strenge toon toegesproken. Inmiddels is de spanning opgelopen en hebben ze Joost al een keer moeten fixeren omdat hij wild om zich heen begon te slaan. Op een dag loopt het volledig uit de hand, Joost valt een begeleider aan en loopt naar buiten. Hij loopt naar geparkeerde auto’s en schopt er tegen, vervolgens ziet hij bloempotten die hij rond gooit. Daarbij raakt hij auto’s. Buurtbewoners komen op het lawaai af en de politie wordt gebeld. Inmiddels is een andere begeleider druk doende hulp in te schakelen na ook te zijn aangevallen. Zij belt de orthopedagoog en een arts en bekommert zich om de andere bewoners die ook thuis zijn.

Denkertje2

Wat gebeurt hier? Laten we eens ROND kijken:

Ruimte: Joost geeft signalen af dat hij ruimte nodig heeft. Begeleiding beperkt die ruimte door de confrontatie met hem aan te gaan. Als bij Joost de spanning oploopt, gaat hij op zijn hand bijten om die spanning kwijt te raken én hij trekt zich terug uit de situatie. In een ruimte met meerdere mensen raakt hij het overzicht kwijt en raakt hij overprikkeld van alle indrukken die hij op doet. Op het moment dat hij de controle verliest, beperken zij zijn ruimte nog meer en komt het tot een escalatie.
Openheid: door er van uit te gaan dat corrigeren Joost helpt om zijn gedrag te veranderen, sluit begeleiding de deur naar het uiten van zijn emoties. Joost kan zijn behoefte niet verwoorden en moet er op vertrouwen dat anderen hem daarbij helpen. De emoties maken Joost onzeker en het kan ook maar zo zijn dat begeleiding zich onzeker voelt en daarom zo snel mogelijk de situatie weer wil normaliseren. 
Nieuwsgierigheid: het gedrag van Joost is aanleiding voor handelen, er wordt niet gekeken naar de reden waarom hij dit gedrag vertoont en er wordt niet gezien dat Joost al pogingen heeft gedaan om zichzelf onder controle te krijgen. Door de boze toon waarop er tegen Joost gesproken wordt, voelt hij zich nog onveiliger en vertrouwt hij er niet meer op, dat begeleiding hem kan helpen. De grenzen van Joost zijn overschreden en hij heeft geen controle meer over zichzelf, de grenzen die begeleiding stelt aan zijn gedrag zijn voor hem alleen maar verwarrend en eng.
Duidelijkheid: 
De reden dat Joost op zijn hand bijt is waarschijnlijk dat hij geen overzicht meer ervaart en overweldigd wordt door zijn emoties. Hij is bang; voor zichzelf en anderen. Wat er tegen hem gezegd wordt, kan hij waarschijnlijk niet meer verwerken en het enige dat hij opmerkt is de houding en de boze toon van begeleiders. Er is chaos en die wordt vergroot door de reactie van begeleiding. Joost geeft duidelijke signalen dat hij zichzelf niet meer onder controle heeft, alleen worden die niet begrepen.

Naar een oplossing:
Kijkend naar ROND zijn er een aantal dingen die Joost en de begeleiders gaan helpen. Joost heeft zelf een aantal oplossingen gevonden voor wanneer hij gespannen is; zich terugtrekken, op zijn hand bijten of weglopen.
Met deze signalen kan begeleiding aan de slag:
Begeleiding stopt met het streng toespreken en het terugroepen of terughalen; zij beseffen nu dat zij een aandeel hebben in het uit de hand lopen van de situatie. Zij blijven in de buurt maar grijpen niet meer in.
Ze verbieden het handbijten niet meer; maar leiden Joost af als hij op zijn hand bijt door hem een stressbal te geven. agressie
Als zij het zien gebeuren laten ze Joost met rust of lopen samen even met hem naar een rustige plek. Hij blijkt de keuken een prettige plek te vinden omdat hij daar rust heeft en tegelijkertijd de ruimte kan overzien.
Begeleiding kan samen met Joost hier een “safespot” van maken, waar hij een stressbal vindt om niet op zijn hand te hoeven bijten en een planbord met pictogrammen met daarop zijn dagprogramma. Door deze plek te associëren met veiligheid, herstelt het vertrouwen van Joost in begeleiders. Begeleiding kan ook een emotiemeter introduceren om Joost een manier aan te leren om aan te geven dat de spanning oploopt. Door de emotiemeter samen te gebruiken leert Joost de betekenis er van en weet hij dat begeleiders hem begrijpen.

Belangrijkste winst:
Joost weet nu dat begeleiding hem begrijpt en hem helpt als hij het moeilijk heeft. Hij ziet begeleiding nu als hulp en bondgenoot.

Joost komt uit zichzelf weer bij de groep zitten als hij gekalmeerd is.

Hij bijt nauwelijks meer op zijn hand, maar gebruikt de stressbal in plaats daarvan. Hij heeft zelf een sleutelhanger met een stressbal er aan gekocht tijdens een uitje en liet die trots aan iedereen zien.

emotiemeterJoost kan nu soms aangeven met behulp van de emotiemeter dat het hem te veel wordt.
Begeleiding heeft meer vertrouwen in Joost en is meer ontspannen in hun benadering naar Joost.

Een grote escalatie heeft niet meer plaatsgevonden, begeleiding is zich meer gaan verdiepen in de redenen voor het gedrag en kan beter omgaan met het gedrag zelf, vanuit de wetenschap dat Joost het niet doet om te pesten.

(*Joost is om redenen van privacy een gefingeerde naam)

Veel gedrag is te herleiden naar achterliggende emoties en een verlies van controle door bijvoorbeeld overprikkeling. Beheersen, controleren en met overmacht reageren werken heel vaak averechts en verergeren de situatie. In veel situatie biedt ROND inzicht in wat er speelt en maakt mensen bewust van hun eigen gedrag en dat van de ander.

Joost* heeft er baat bij gehad; ook voor jou en jouw cliënten biedt ROND meerwaarde.
Wil je er meer over weten? Neem dan contact op met: karen@aansluitenbijcommunicatie.nl of kijk op de website: www.aansluitenbijcommunicatie.nl

 

 

 

 

Over bijkaren

Initiatiefnemer Aansluiten Bij Communicatie, gepassioneerd voorvechter van (mede)zeggenschap van mensen voor wie praten en luisteren niet vanzelfsprekend is
Dit bericht werd geplaatst in Agressie, Autisme, ROND, stress en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.