Ik voel me er niet prettig bij en dus heb jij een probleem.

Marie* is een grote, stevige vrouw van 45 met een nogal norse uitstraling. Ze heeft een matige verstandelijke beperking en autisme. Ze kan maar een paar woorden zeggen en over wat ze precies begrijpt bestaat geen overeenstemming. Marie is nogal eens boos en kan dan intimiderend overkomen. Alleen al door haar lichaamsbouw en uitstraling, lijkt het er al gauw op dat ze je wil grijpen. Medebewoners zijn op hun hoede voor haar en ook begeleiders zijn niet altijd even zeker van hun zaak. Marie heeft in het verleden daadwerkelijk bewoners aan hun haar meegetrokken, begeleiders geslagen en omver getrokken.

Denkertje2

Dit alles leidt tot een gespannen sfeer op de woning waar Marie* woont en ik word er bij gevraagd omdat haar persoonlijk begeleider zich afvraagt of de manier waarop er met Marie* gecommuniceerd wordt, de problemen niet alleen maar verergert. Uit observatie blijkt dat er voornamelijk veel en snel gepraat wordt met Marie* en vaak ook nog in het voorbijgaan. Ik zie dat Marie* aanstalten maakt om contact te maken met de begeleider die iets aan haar vertelt, maar voor dat dat gelukt is, loopt de begeleider al weer verder. Ze loopt achter hem aan en doet nog een poging. Op dat moment draait de begeleider zich om en zegt: “Ik heb nu geen tijd voor je. Je weet toch dat ik straks koffie met je ga drinken?”

koffieMarie* hoort “KOFFIE” en loopt naar de keuken om haar kopje te pakken, zoekt de begeleider weer op en houdt hem het kopje voor. De begeleider, druk bezig met was vouwen, lacht en zegt: “Nee Marie*, we gaan straks koffie drinken” en hij draait zich om naar een andere bewoner. Op dat moment zie ik het gezicht van Marie* betrekken, zij begint te schreeuwen en trekt aan de arm van de begeleider. Daar reageert de begeleider op door op harde toon te zeggen dat ze daarmee moet ophouden en hij rukt zich los. Marie* gooit het kopje door de kamer en begint de begeleider met twee handen te slaan.

Kortom de situatie loopt uit de hand en het eindigt er mee dat twee begeleiders Marie* op de grond werken en haar handen vasthouden.

Wat gebeurde er? 

Marie* wil in eerste instantie even contact maken met de begeleider, maar die is druk bezig en heeft dat niet in de gaten. Dan probeert Marie* het nog een keer en begrijpt twee woorden uit de boodschap van de begeleider: “nee” en “koffie”. Ze drinkt graag koffie, dus dat is voor haar een signaal om haar kopje vast te halen. Nu komt ze met het snappenkopje bij de begeleider en hoort weer “nee” en “koffie”, dat begrijpt ze niet maar de begeleider is alweer met andere dingen bezig. Doordat Marie* de begeleider vastpakt, ontstaat er nu een situatie waarin onbegrip tot een climax komt. De begeleider denkt: “Ik heb het toch duidelijk gezegd” en Marie* snapt niet waarom er geen koffie komt.

Uit het verhaal blijkt dat de begeleider de aandacht op zichzelf vestigt door in het voorbij gaan iets te zeggen. Dit maakt dat Marie* contact zoekt om wat voor reden dan ook. De interactie is “per ongeluk” begonnen. De begeleider realiseert zich dat niet en gaat door waar hij mee bezig was. Marie wil nog steeds contact en doet nog een poging. Nu maakt de begeleider het moeilijker door over koffie te beginnen. Onbedoeld heeft de begeleider de communicatie nu gestuurd in een richting waar hij niet heen wil, het signaal “koffie” blijkt sterk! Marie is nu gericht op het krijgen van “koffie”, maar dat is niet de bedoeling. Ze maakt hem heel duidelijk dat ze de boodschap heeft begrepen en de begeleider geeft nog een signaal door “nee” te zeggen. Voor Marie is de situatie inmiddels zo verwarrend dat ze nog maar één uitweg heeft en dat is schreeuwen en hem vastpakken.

3 tips om dit te voorkomen:

  1. Bedenk altijd waar en met wie de interactie is begonnen, als je in het voorbijgaan iets zegt, besef dan dat dat een signaal kan zijn voor een ander om contact te zoeken.
  2. Bedenk goed welke boodschap je wilt geven, mensen die in het hier en nu leven hebben weinig tijdsbegrip en als zij woorden horen die ze herkennen, willen ze die behoefte direct bevredigen.
  3. Sta stil bij een communicatiepoging van de ander, ga er kort op in en rondt hem positief af. Ook als dat betekent dat je je werkzaamheden even moet onderbreken.

Marie* kan niet anders, zij leeft in het hier en nu en begeleiders zijn belangrijk voor haar. Daarnaast begrijpt ze taal maar beperkt en heeft ze zelf niet veel woorden tot haar beschikking om haar wensen te uiten. Haar enige manier om boosheid te uiten is meteen ook de manier die “moeilijk verstaanbaar gedrag” genoemd wordt en die er vooral toe leidt dat er beheersend wordt opgetreden.

Waar zit de winst?

Marie* en haar begeleiders communiceren elk op hun eigen manier. Die manier sluit niet aan op elkaar en dat werkt agressie in de hand. Marie* kan zich niet aanpassen vanwege haar beperkingen, begeleiders kunnen dat wel. Alle gedrag is communicatie; als je de betekenis van gedragingen kent, wordt het makkelijker ze te signaleren, herkennen en er positief mee om te gaan.

Aansluiten Bij Communicatie zet zich in deze situaties in om de interactie in beeld te brengen, om duidelijkheid te geven over mogelijkheden en beperkingen en om er voor te zorgen dat mensen als Marie* beter begrepen worden.

Wil je meer weten of heb je een casus die je wilt voorleggen, mail dan: karen@aansluitenbijcommunicatie.nl of bel: 0624822962

 *Marie is een gefingeerde naam

Over bijkaren

Initiatiefnemer Aansluiten Bij Communicatie, gepassioneerd voorvechter van (mede)zeggenschap van mensen voor wie praten en luisteren niet vanzelfsprekend is
Dit bericht werd geplaatst in Aansluiten Bij Communicatie, Agressie, Gedrag, Onbegrip, professionele communicatievaardigheden en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.